Jami: 293 ta ta’rif

Salomatlik

shaxsning jismoniy, ruhiy va ijtimoiy farovonligini, o‘z hayotiy hamda kasbiy faoliyatini samarali amalga oshirish imkoniyatini ifodalovchi holat.

Salomatlik madaniyati

bo‘lajak o‘qituvchining salomatlikka oid bilim, qadriyatli munosabat, amaliy ko‘nikma va refleksiv baholash qobiliyatini uyg‘unlashtiruvchi integrativ kasbiy-shaxsiy sifat.

Bo‘lajak o‘qituvchining salomatlik madaniyati

talabaning o‘z salomatligini asrash va mustahkamlash, kasbiy xavflarni aniqlash, jismoniy hamda psixoemotsional holatini boshqarish va pedagogik faoliyatni salomatlikni asrovchi talablar asosida tashkil etishga tayyorligini ifodalovchi sifat.

Sog‘lom turmush tarzi

salomatlikni saqlash va mustahkamlashga xizmat qiladigan kundalik faoliyat, jismoniy faollik, oqilona ovqatlanish, mehnat va dam olish tartibi hamda zararli odatlardan saqlanishga asoslangan hayot tarzi.

Sog‘lom turmush madaniyati

shaxsning sog‘lom hayot faoliyatiga oid bilimlari, qadriyatlari, ehtiyojlari va barqaror xulq-atvorining o‘zaro birligi.

Salomatlikni asrash

shaxsning jismoniy va psixoemotsional holatiga salbiy ta’sir qiluvchi omillarni oldindan aniqlash, ularning oldini olish va mavjud salomatlik imkoniyatlaridan oqilona foydalanish jarayoni.

Salomatlikni mustahkamlash

shaxsning mavjud jismoniy, ruhiy va ijtimoiy imkoniyatlarini saqlash hamda izchil rivojlantirishga qaratilgan faoliyat.

Kasbiy salomatlik

o‘qituvchining kasbiy vazifalarni jismoniy va psixoemotsional zo‘riqishlarga bardoshli holda bajarish imkoniyatini ifodalovchi holat.

Kasbiy salomatlikni saqlashga tayyorlik

bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy xavflarni aniqlash, salomatlik resurslaridan foydalanish va salbiy ta’sirlarning oldini olishga qaratilgan harakatlarni amalga oshira olish qobiliyati.

Salomatlik savodxonligi

salomatlikka oid axborotni topish, tushunish, tahlil qilish, baholash va undan asoslangan qaror qabul qilishda foydalanish qobiliyati.

Salomatlikka oid bilim

salomatlik, sog‘lom turmush tarzi, kasbiy xavflar, profilaktika va salomatlikni asrovchi faoliyat usullariga doir nazariy ma’lumotlar tizimi.

“Kasbiy-salomatlik dilemmalari” metodi

salomatlik bilan bog‘liq pedagogik vaziyatdagi xavf omillarini aniqlash, sabab va oqibatlarni tahlil qilish, muqobil yechimlarni taqqoslash hamda maqbul qarorni asoslashga yo‘naltirilgan muammoli-tahliliy metod.

Kasbiy-salomatlik dilemmasi

pedagogik maqsadga erishish talabi bilan o‘qituvchi yoki talabalarning salomatligini asrash talabi o‘rtasida qarama-qarshilik yuzaga keladigan ko‘p yechimli kasbiy vaziyat.

Muammoli-tahliliy metod

muammoni aniqlash, uning sabab va oqibatlarini ochib berish, muqobil yechimlarni taqqoslash va asoslangan xulosaga kelishni ta’minlovchi metod.

Polivariant tahlil

kasbiy-pedagogik vaziyatni bir nechta ehtimoliy yechim va ularning oqibatlari asosida tahlil qilish jarayoni.

Muqobil yechim

kasbiy-salomatlik vaziyatini hal etish uchun taklif qilinadigan bir-biridan farqli qaror variantlaridan biri.

Maqbul qaror

pedagogik maqsadga erishish va salomatlik xavfini kamaytirish talablariga eng ko‘p mos keladigan asoslangan yechim.

“Salutogen pedagogik loyihalash” metodi

salomatlik ehtiyojlari va mavjud imkoniyatlarni baholash, aniq maqsad belgilash, preventiv-korreksion choralarni rejalashtirish hamda natija mezonlarini ishlab chiqishga yo‘naltirilgan amaliy-konstruktiv metod.

Salutogen yondashuv

salomatlikni faqat xavflardan himoyalanish emas, balki mavjud salomatlik imkoniyatlarini saqlash va rivojlantirish jarayoni sifatida talqin qiluvchi yondashuv.

Amaliy-konstruktiv metod

nazariy bilimlarni aniq reja, dastur, loyiha yoki kasbiy faoliyat shakliga aylantirishni ta’minlovchi metod.

Preventiv chora

kasbiy faoliyatda salomatlikka salbiy ta’sir qiluvchi holatlarning yuzaga kelishiga yo‘l qo‘ymaslikka qaratilgan oldini olish chorasi.

Korreksion chora

aniqlangan muammo, xavf yoki salbiy holatni kamaytirish hamda faoliyatga zarur tuzatish kiritishga qaratilgan chora.

Preventiv-korreksion qaror

salomatlik xavfining oldini olish va mavjud salbiy holatni tuzatishni birlashtiruvchi asoslangan kasbiy qaror.

Kasbiy keys

pedagogik faoliyatda uchraydigan salomatlikka oid muammoni tahlil qilish va hal etishga mo‘ljallangan vaziyat tavsifi.

Dilemma kartasi

kasbiy-salomatlik vaziyati, undagi qarama-qarshi talablar va tahlil savollari berilgan didaktik vosita.

Qadriyatli munosabat

salomatlikni shaxsiy va kasbiy hayotning muhim qadriyati sifatida anglash hamda uni asrashga mas’uliyat bilan yondashish.

Amaliy ko‘nikma

salomatlikka oid bilimlarni kundalik va kasbiy-pedagogik vaziyatlarda maqsadga muvofiq qo‘llash qobiliyati.

Refleksiv baholash

shaxsning o‘z jismoniy va psixoemotsional holati, xatti-harakatlari hamda qabul qilgan qarorlarining salomatlikka ta’sirini tahlil qilishi va baholashi.

Integrativ kasbiy-shaxsiy sifat

kasbiy bilim, shaxsiy qadriyat, amaliy faoliyat va o‘zini baholash qobiliyatlarining yaxlit birligini ifodalovchi xususiyat.

Salomatlikka mas’uliyatli munosabat

shaxsning o‘z salomatligini asrash va mustahkamlash zaruratini anglashi hamda unga doir qarorlarining oqibatlari uchun javobgarlikni his qilishi.

Sog‘lom xulq-atvor

salomatlikni saqlashga xizmat qiladigan harakat, odat va faoliyat usullarining kundalik hamda kasbiy hayotda barqaror namoyon bo‘lishi.

Jismoniy farovonlik

organizmning me’yoriy faoliyat ko‘rsatishi, jismoniy faollikni amalga oshirish va kasbiy yuklamalarni bajarish imkoniyatini ifodalovchi holat.

Ruhiy farovonlik

shaxsning ichki muvozanati, o‘z hissiyotlarini boshqarishi va faoliyat davomida psixologik barqarorligini saqlashi bilan tavsiflanadigan holat.

Ijtimoiy farovonlik

shaxsning boshqalar bilan sog‘lom munosabat o‘rnatishi, jamoada hamkorlik qilishi va ijtimoiy muhitda o‘zini xavfsiz his etishi bilan bog‘liq holat.

Psixoemotsional holat

shaxsning muayyan vaqtdagi ruhiy kechinmalari, hissiy zo‘riqishi va ichki muvozanatini ifodalovchi holat.

Psixoemotsional barqarorlik

murakkab pedagogik vaziyatlarda hissiy muvozanatni saqlash, zo‘riqishni boshqarish va faoliyatni izchil davom ettirish qobiliyati.

Stressga bardoshlilik

shaxsning kuchli ruhiy va kasbiy yuklamalar sharoitida o‘z holati hamda faoliyat samaradorligini saqlash qobiliyati.

Kasbiy zo‘riqish

pedagogik faoliyatdagi davomli aqliy, hissiy, kommunikativ va jismoniy yuklamalar natijasida yuzaga keladigan taranglik holati.

Kasbiy charchash

uzoq davom etadigan pedagogik yuklama ta’sirida ish qobiliyati, diqqat, hissiy barqarorlik va faoliyat samaradorligining pasayishi.

Kasbiy xavf omili

pedagogik faoliyat jarayonida o‘qituvchining jismoniy yoki psixoemotsional salomatligiga salbiy ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan sharoit yoki ta’sir.

Jismoniy xavf

harakatsizlik, noto‘g‘ri tana holati, ovoz va ko‘rish tizimiga ortiqcha yuklama kabi omillar tufayli yuzaga keladigan salomatlik xavfi.

Psixoemotsional xavf

hissiy tanglik, vaqt tanqisligi, mas’uliyat va pedagogik nizolar ta’sirida ruhiy barqarorlikning buzilish ehtimoli.

Kommunikativ xavf

uzluksiz pedagogik muloqot, nizoli munosabat yoki psixologik bosim natijasida salomatlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadigan holat.

Tashkiliy xavf

o‘quv yuklamasi, mehnat va dam olish tartibi hamda pedagogik faoliyatning noto‘g‘ri tashkil etilishi bilan bog‘liq xavf.

Ovoz apparatiga tushadigan yuklama

o‘qituvchining davomli, baland yoki noto‘g‘ri tashkil etilgan nutqiy faoliyati natijasida ovoz a’zolarida yuzaga keladigan zo‘riqish.

Harakat faolligining cheklanishi

pedagogik faoliyat davomida uzoq vaqt bir xil yoki statik holatda qolish natijasida jismoniy faollikning kamayishi.

Psixologik xavfsizlik

talabaning o‘z fikri va salomatlik holatini qo‘rquv, bosim va kamsitishsiz erkin ifodalashi mumkin bo‘lgan pedagogik sharoit.

Sog‘lom pedagogik muloqot

o‘zaro hurmat, ishonch, ruhiy xotirjamlik va qo‘llab-quvvatlashga asoslangan o‘qituvchi-talaba munosabati.

Salomatlik resurslari

shaxsning salomatligini asrash, kasbiy zo‘riqishlarni yengish va faoliyatini barqaror davom ettirishiga xizmat qiladigan individual hamda tashqi imkoniyatlar.

Individual salomatlik imkoniyatlari

shaxsning jismoniy holati, ruhiy barqarorligi, o‘zini boshqarish qobiliyati va sog‘lom faoliyat tajribasidan iborat ichki imkoniyatlari.

Individual salomatlik ehtiyoji

muayyan talabaning jismoniy, psixoemotsional holati va kasbiy tayyorgarligidan kelib chiqadigan salomatlikka oid zarurati.

Salomatlik strategiyasi

shaxsning o‘z salomatligini saqlash, xavflarning oldini olish va mavjud imkoniyatlaridan oqilona foydalanishga qaratilgan uzoq muddatli harakatlar tizimi.

O‘zini o‘zi boshqarish

shaxsning jismoniy holati, hissiy zo‘riqishi, xatti-harakati va faoliyat tartibini ongli ravishda nazorat qilishi.

O‘zini o‘zi kuzatish

shaxsning o‘z jismoniy va psixoemotsional holatidagi o‘zgarishlarni muntazam aniqlashi hamda qayd etishi.

O‘zini o‘zi baholash

talabaning salomatlikka oid bilimlari, amaliy harakatlari va faoliyat natijalarini belgilangan mezonlar asosida mustaqil baholashi.

Refleksivlik

shaxsning o‘z faoliyati, qarorlari va xatti-harakatlarini anglash, tahlil qilish hamda zarur tuzatishlar kiritish qobiliyati.

Didaktik mexanizm

salomatlikka oid bilimlarni qadriyatli munosabat, amaliy faoliyat va refleksiv baholash bilan bog‘lab, belgilangan pedagogik natijaga olib boradigan usul va aloqalar tizimi.

Mazmuniy integratsiya

salomatlikka oid bilim va faoliyatlarni pedagogik, psixologik hamda metodik fanlar mazmuniga singdirish jarayoni.

Tashkiliy muvofiqlashtirish

auditoriya mashg‘ulotlari, mustaqil ta’lim, pedagogik amaliyot va auditoriyadan tashqari faoliyatning o‘zaro bog‘liq tashkil etilishi.

Metodik faollashtirish

kasbiy vaziyatlar va amaliy topshiriqlar orqali talabalarning salomatlikka oid bilimlarini faoliyatda qo‘llashga yo‘naltirish mexanizmi.

Subyektlararo hamkorlik

professor-o‘qituvchi, tyutor, psixolog, tibbiyot xodimi va talabaning salomatlikni asrashga qaratilgan muvofiqlashtirilgan faoliyati.

Diagnostik-refleksiv monitoring

talabaning salomatlik madaniyatidagi o‘zgarishlarni mezon va ko‘rsatkichlar asosida muntazam aniqlash, tahlil qilish va pedagogik tuzatishlar kiritish jarayoni.

Pedagogik omil

bo‘lajak o‘qituvchilarda salomatlik madaniyatining rivojlanishiga ta’sir qiladigan ta’limiy shart va vosita.

Tashkiliy-pedagogik omillar

salomatlikni asrovchi ta’lim muhitini yaratish, o‘quv yuklamasini me’yorlashtirish va ta’lim subyektlari hamkorligini tashkil etishga ta’sir qiluvchi omillar.

Mazmuniy-didaktik omillar

salomatlikka oid bilimlarni kasbiy tayyorgarlik mazmuniga integratsiyalash va o‘quv materiallarida kasbiy xavflarni yoritishga xizmat qiluvchi omillar.

Metodik-texnologik omillar

kasbiy keyslar, muammoli vaziyatlar, amaliy loyihalar va refleksiv topshiriqlar orqali bilimlarni amaliy faoliyatga tatbiq etishni ta’minlovchi omillar.

Motivatsion-qadriyatli omillar

salomatlikni shaxsiy va kasbiy qadriyat sifatida anglash, sog‘lom xulq-atvorga ehtiyoj va mas’uliyatli munosabatni rivojlantiruvchi omillar.

Salomatlikni asrovchi ta’lim muhiti

bo‘lajak o‘qituvchining salomatlikka oid bilimi, qadriyatli munosabati, amaliy ko‘nikmasi va refleksiv faoliyatini o‘zaro uyg‘un rivojlantirishga xizmat qiluvchi pedagogik sharoitlar majmui.

Didaktik imkoniyat

ta’lim mazmuni, metod, topshiriq yoki vositaning salomatlik madaniyatini rivojlantirishga xizmat qila olish salohiyati.

Maqsadli komponent

didaktik modelning umumiy maqsadi, vazifalari va metodologik yondashuvlarini belgilovchi tarkibiy qismi.

Mazmuniy komponent

salomatlikka oid bilim, qadriyatli munosabat, amaliy ko‘nikma va refleksiv tajribani qamrab oluvchi model qismi.

Tashkiliy-jarayonli komponent

salomatlik madaniyatini rivojlantirishning bosqichlari, tashkiliy shakllari, metodlari va didaktik vositalarini ifodalovchi model qismi.

Natijaviy komponent

salomatlik madaniyatining rivojlanganlik holatini mezon, ko‘rsatkich va diagnostik natijalar asosida aniqlashga xizmat qiluvchi model qismi.

Funksional aloqadorlik

didaktik model komponentlarining o‘z vazifasini bajarish bilan birga umumiy natijaga erishish uchun o‘zaro bog‘liq faoliyat ko‘rsatishi.

Metodik ta’minot

salomatlik madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiladigan ta’lim shakllari, metodlari, topshiriqlari, didaktik vositalari va baholash usullarining muvofiqlashtirilgan tizimi.

Qadriyatli-motivatsion yo‘nalish

salomatlikni shaxsiy va kasbiy qadriyat sifatida anglash hamda uni asrashga ichki ehtiyojni rivojlantiruvchi yo‘nalish.

Amaliy-faoliyatli yo‘nalish

salomatlik xavflarini aniqlash, profilaktik choralarni tanlash va salomatlikni asrovchi faoliyatni amalga oshirish ko‘nikmalarini shakllantiruvchi yo‘nalish.

Refleksiv-baholash yo‘nalishi

shaxsning o‘z holati va faoliyati natijalarini tahlil qilishi hamda zarur tuzatishlar kiritishini ta’minlovchi yo‘nalish.

Diagnostik-motivatsion bosqich

talabalarning dastlabki bilim, munosabat, ko‘nikma va refleksiv baholash qobiliyati aniqlanib, salomatlikni asrashga ichki motivatsiya rivojlantiriladigan bosqich.

Axborot-kognitiv bosqich

salomatlik madaniyati, kasbiy xavflar va ularning oldini olish yo‘llariga oid bilimlar tizimlashtiriladigan bosqich.

Amaliy-konstruktiv bosqich

salomatlikka oid bilimlar kasbiy vaziyat, muammoli topshiriq, trening va amaliy loyiha orqali faoliyatga tatbiq etiladigan bosqich.

Refleksiv-korreksion bosqich

bajarilgan faoliyat va qabul qilingan qarorlar natijasi baholanib, individual salomatlik faoliyatiga zarur tuzatishlar kiritiladigan bosqich.

Individual salomatlik rejasi

talabaning o‘z salomatlik ehtiyojlari va imkoniyatlari asosida belgilangan maqsad, faoliyat va nazorat choralaridan iborat reja.

Salomatlikni asrovchi dars loyihasi

ta’lim maqsadi, o‘qituvchi va talaba faoliyati, salomatlik ehtiyojlari, profilaktik choralar hamda natija ko‘rsatkichlari o‘zaro muvofiqlashtirilgan dars tuzilmasi.

Refleksiv kundalik

talabaning o‘z jismoniy va psixoemotsional holati, amalga oshirgan faoliyati va uning natijalarini muntazam qayd etish vositasi.

Axborot-tahliliy topshiriq

salomatlikka oid tushunchalarni izohlash, omillarni tasniflash va sabab–oqibat aloqalarini aniqlashga qaratilgan topshiriq.

Muammoli-diagnostik topshiriq

kasbiy vaziyatdagi jismoniy, psixoemotsional, kommunikativ va tashkiliy xavflarni aniqlashga xizmat qiluvchi topshiriq.

Qaror qabul qilishga yo‘naltirilgan topshiriq

muqobil yechimlarni taqqoslash va maqbul qarorni dalillar asosida tanlashga qaratilgan topshiriq.

Amaliy-loyihaviy topshiriq

salomatlikni saqlash va mustahkamlashga qaratilgan reja, dastur yoki loyiha ishlab chiqishni nazarda tutuvchi topshiriq.

Refleksiv-baholash topshirig‘i

qabul qilingan qaror, bajarilgan harakat va erishilgan natijani tahlil qilishga yo‘naltirilgan topshiriq.

Axborot-mazmuniy vositalar

salomatlikka oid bilimlarni taqdim etishga xizmat qiluvchi o‘quv matni, metodik tavsiya, sxema, jadval va elektron materiallar.

Muammoli-vaziyatli vositalar

kasbiy muammoni aniqlash va tahlil qilishga xizmat qiluvchi keys, dilemma kartasi va vaziyat tavsiflari.

Amaliy-loyihaviy vositalar

salomatlikni asrovchi faoliyatni rejalashtirishga xizmat qiluvchi loyiha xaritasi, individual salomatlik rejasi, faoliyat algoritmi va refleksiv kundalik.

Diagnostik-baholash vositalari

talabalarning bilim, munosabat, ko‘nikma va refleksiv baholash qobiliyatini aniqlashga xizmat qiluvchi test, anketa, kuzatish varaqasi va baholash materiallari.

Differensial baholash

talabalarning salomatlik madaniyati ko‘rsatkichlarini ularning namoyon bo‘lish darajalariga ko‘ra farqlab baholash jarayoni.

Kompleks diagnostika

test, anketa, pedagogik kuzatuv, suhbat, kasbiy vaziyat va refleksiv topshiriqlarni birgalikda qo‘llash asosida salomatlik madaniyatini yaxlit baholash jarayoni.

Rivojlanish dinamikasi

talabaning salomatlikka oid bilimi, munosabati, amaliy ko‘nikmasi va refleksiv baholashidagi vaqt davomida yuz beradigan o‘zgarishlar.

Pedagogik korreksiya

diagnostika natijalari asosida ta’lim mazmuni, metodlari yoki talaba faoliyatiga zarur tuzatishlar kiritish jarayoni.

Pedagogik tajriba-sinov

ishlab chiqilgan didaktik model va metodik ta’minot samaradorligini amaliy ta’lim jarayonida tekshirish usuli.

Aniqlovchi-asoslovchi bosqich

muammoning nazariy asoslari va amaldagi holati o‘rganilib, dastlabki diagnostika o‘tkaziladigan tajriba-sinov bosqichi.

Shakllantiruvchi bosqich

ishlab chiqilgan didaktik model va metodik ta’minot tajriba guruhlarida amaliyotga tatbiq etiladigan bosqich.

Yakunlovchi bosqich

tajriba va nazorat guruhlari natijalari qiyoslanib, metodikaning samaradorligi baholanadigan bosqich.

Badantarbiya

Tana harakat qobiliyatini rivojlantiruvchi mashqlar majmui.

Balans

Tana holatini barqaror saqlash qobiliyati.

Bel aylanasi

Qorin sohasidagi tana o‘lchamini ifodalovchi antropometrik ko‘rsatkich.

Biologik ritm

Organizmdagi jarayonlarning vaqt bo‘yicha takrorlanishi.

Biomexanika

Tirik organizm harakatining mexanik qonuniyatlarini o‘rganuvchi soha.

Bilak

Yuqori qo‘lning tirsak bilan panja orasidagi qismi.

Birinchi yordam

Jarohat yoki to‘satdan kasallanishda dastlab ko‘rsatiladigan yordam.

Bo‘g‘im

Suyaklarning harakatlanishini ta’minlovchi birikma.

Bronx

Havoni kekirdakdan o‘pkaga o‘tkazuvchi nafas yo‘li.

Dam olish

Faoliyatdan so‘ng jismoniy va ruhiy tiklanish davri.

Daqiqalik puls

Bir daqiqadagi yurak urishlari soni.

Degidratatsiya

Organizmda suv yetishmasligi holati.

Elastiklik

To‘qimaning cho‘zilgandan keyin dastlabki shakliga qaytish xususiyati.

Elektrolit

Tana suyuqliklarida elektr zaryadli ionlar hosil qiladigan modda.

Emotsiya

Voqea va ehtiyojlarga javoban yuzaga keladigan hissiy kechinma.

Empatiya

Boshqa insonning hissiy holatini tushunishga intilish.

Endokrin tizim

Gormon ishlab chiqaruvchi bez va to‘qimalar tizimi.

Energiya balansi

Ovqatdan olingan va organizm sarflagan energiya o‘rtasidagi nisbat.

Energiya sarfi

Organizmning hayotiy faoliyat va harakat uchun ishlatgan energiyasi.

Ergonomika

Ish joyi va vositalarni inson imkoniyatlariga moslashtirish sohasi.

Eritrotsit

Kislorod tashishda qatnashuvchi qizil qon hujayrasi.

Eshitish gigiyenasi

Eshitish a’zolarini shovqin va boshqa zararli ta’sirlardan asrash odatlari.

Faol dam olish

Yengil harakat yoki faoliyatni almashtirish orqali tiklanish.

Faollik kundaligi

Kundalik harakat turi va davomiyligi yozib boriladigan qayd.

Fiziologiya

Tirik organizm va a’zolar faoliyatini o‘rganuvchi fan.

Ferment

Organizmdagi kimyoviy reaksiyalarni tezlashtiradigan biologik katalizator.

Fleksiya

Bo‘g‘imdagi bukilish harakati.

Fobiya

Muayyan vaziyat yoki obyektga nisbatan kuchli, davomli qo‘rquv.

Foliy kislota

Hujayra bo‘linishi va qon hosil bo‘lishida qatnashuvchi B9 vitamini shakli.

Funksional holat

Organizm tizimlarining ayni vaqtdagi ishlash darajasi.

Funksional sinov

Belgilangan yuklamaga organizm javobini baholash usuli.

Gavda

Tananing bosh va qo‘l-oyoqlardan tashqari asosiy qismi.

Gemoglobin

Eritrotsitlarda kislorodni bog‘lovchi oqsil.

Gigiyena

Salomatlikni saqlashga ta’sir qiluvchi sharoit va odatlarni o‘rganuvchi soha.

Gipodinamiya

Harakat faolligining yetarli bo‘lmasligi.

Gipertoniya

Arterial qon bosimining barqaror yuqori bo‘lishi.

Gipoksiya

To‘qimalarga kislorod yetkazilishi yoki undan foydalanish yetishmovchiligi.

Glikogen

Jigar va mushaklarda saqlanadigan uglevod zaxirasi.

Glyukoza

Hujayralar energiya uchun foydalanadigan oddiy shakar.

Gormon

Hujayra va a’zolar faoliyatini boshqaruvchi kimyoviy signal moddasi.

Gomeostaz

Organizm ichki muhitining nisbatan barqaror saqlanishi.

Harakat amplitudasi

Bo‘g‘imda harakatning boshlang‘ich va oxirgi holatlari orasidagi ko‘lam.

Harakat koordinatsiyasi

Harakatlarning o‘zaro mos va aniq bajarilishi.

Harakat ko‘nikmasi

Mashq qilish orqali shakllangan harakatni bajarish qobiliyati.

Harakatsiz turmush

Kunning katta qismini o‘tirish yoki yotish bilan o‘tkazish odati.

Hazm

Oziq moddalarning parchalanib, so‘rilishga tayyorlanishi.

Hissiy barqarorlik

Hissiyotlarni vaziyatga mos boshqarish qobiliyati.

Holsizlik

Quvvat kamaygani yoki kuch yetishmayotgani hissi.

Hujayra

Tirik organizmning asosiy tuzilish va faoliyat birligi.

Hushdan ketish

Ongning qisqa vaqtga yo‘qolishi bilan kechadigan holat.

Immunitet

Organizmning begona omillarni tanish va ularga qarshi himoyalanish tizimi.

Infeksiya

Kasallik qo‘zg‘atuvchining organizmga kirishi va ko‘payishi.

Insulin

Qondagi glyukozani boshqarishda qatnashuvchi gormon.

Interval mashq

Yuklama va tiklanish qismlari navbatlashadigan mashq.

Isinish

Asosiy mashg‘ulotdan oldin tanani harakatga tayyorlash.

Jadal yurish

Odatdagidan tezroq, nafas va yurak urishini oshiradigan yurish.

Jag‘

Tishlarni tutib turuvchi va chaynashda qatnashuvchi yuz suyaklari.

Jarohat

Tashqi ta’sir natijasida to‘qima yoki a’zoning shikastlanishi.

Jigar

Moddalar almashinuvi va ko‘plab moddalarni qayta ishlashda qatnashuvchi a’zo.

Jismoniy faollik

Mushaklar ishi natijasida energiya sarflanadigan tana harakati.

Jismoniy tayyorgarlik

Jismoniy vazifalarni bajarishga xizmat qiladigan sifat va imkoniyatlar majmui.

Jismoniy yuklama

Mashqning hajmi, davomiyligi va jadalligi bilan ifodalangan ta’sir.

Jismoniy tarbiya

Harakat ko‘nikmalari va jismoniy sifatlarni rivojlantiruvchi ta’lim jarayoni.

Laktat

Glyukoza almashinuvida hosil bo‘lib, energiya manbai sifatida ham ishlatiladigan modda.

Laktaza

Sut shakarini parchalaydigan ferment.

Laktoza

Sut tarkibidagi tabiiy shakar.

Leykotsit

Organizm himoyasida qatnashuvchi oq qon hujayrasi.

Limfa

To‘qimalardan limfa tomirlari orqali oqadigan suyuqlik.

Limfa tuguni

Limfani filtrlash va immun javobda qatnashuvchi tuzilma.

Lipid

Yog‘lar va ularga o‘xshash moddalarni birlashtiruvchi guruh.

Lordoz

Umurtqa pog‘onasining oldinga qaragan tabiiy egilishi.

Laringit

Hiqildoqning yallig‘lanishi.

Layoqat

Muayyan faoliyatni egallash va bajarishga imkon beruvchi xususiyatlar.

Nafas olish

Havoning o‘pkaga kirishi va tashqariga chiqishi jarayoni.

Nafas chastotasi

Bir daqiqadagi nafas sikllari soni.

Nafas mashqi

Nafas ritmi yoki chuqurligini ongli boshqarishga qaratilgan mashq.

Natriy

Suyuqlik muvozanati va asab impulslari uchun zarur elektrolit.

Neyron

Axborotni qabul qilib, uzatuvchi asab hujayrasi.

Neyroplastiklik

Asab tizimining tajriba va ta’sirga javoban o‘zgarish qobiliyati.

Nikotin

Tamaki tarkibidagi qaramlik keltirib chiqaruvchi modda.

Noxush odat

Salomatlik yoki kundalik faoliyatga zarar yetkazuvchi takroriy xulq.

Nutq gigiyenasi

Ovoz va nutq apparatini ortiqcha zo‘riqishdan asrash odatlari.

Oqsil

To‘qimalar va ko‘plab biologik moddalar tarkibiga kiruvchi oziq modda.

Organizm

O‘zaro bog‘langan tizimlardan tashkil topgan tirik mavjudot.

Osteoporoz

Suyak mustahkamligi kamayib, sinish xavfi oshadigan holat.

Oziq modda

Organizm oziq-ovqatdan oladigan va faoliyatida ishlatadigan modda.

Ovqatlanish tartibi

Ovqatlanish vaqti va taomlarni kun davomida taqsimlash usuli.

Ovqat kundaligi

Iste’mol qilingan ovqat va ichimliklarni qayd etish vositasi.

Ortiqcha vazn

Kattalarda TMI 25 dan 30 gacha bo‘lgan oraliqqa mos vazn toifasi.

Ovoz gigiyenasi

Ovoz paychalarini ortiqcha yuklamadan asrashga qaratilgan odatlar.

Og‘riq

Haqiqiy yoki ehtimoliy to‘qima zarari bilan bog‘liq noxush sezgi va kechinma.

Qadam

Yurishda oyoqning bir tayanchdan keyingi tayanchga o‘tish harakati.

Qomat

Tik turish, o‘tirish va harakat paytidagi odatiy tana holati.

Qon

Moddalarni tashuvchi va himoyada qatnashuvchi suyuq biriktiruvchi to‘qima.

Qon aylanishi

Qonning yurak va tomirlar bo‘ylab harakatlanishi.

Qon bosimi

Qonning qon tomiri devoriga ko‘rsatadigan bosimi.

Qon ivishi

Tomir shikastlanganda qon ketishini cheklovchi jarayon.

Qizish mashqlari

Asosiy yuklamaga tayyorlovchi yengil harakatlar.

Ratsion

Muayyan davrda iste’mol qilinadigan ovqat va ichimliklar yig‘indisi.

Refleks

Asab tizimi orqali amalga oshadigan ta’sirga javob reaksiyasi.

Tana massasi indeksi

Vaznning kilogrammdagi qiymatini bo‘yning metrdagi kvadratiga bo‘lish ko‘rsatkichi.

Tana harorati

Organizmning issiqlik holatini ifodalovchi ko‘rsatkich.

Tayanch-harakat tizimi

Suyak, bo‘g‘im va mushaklar orqali tayanch va harakatni ta’minlovchi tizim.

Tezkorlik

Harakatni yoki javobni qisqa vaqt ichida bajarish qobiliyati.

Tiklanish

Yuklamadan keyin kuch va faoliyat imkoniyatlarining qayta tiklanishi.

Tolali mahsulot

Tarkibida oziq tolalari mavjud bo‘lgan oziq-ovqat.

Uglevod

Organizm uchun asosiy energiya manbalaridan biri bo‘lgan oziq modda.

Uyqu

Organizmning muntazam takrorlanadigan tabiiy dam olish holati.

Uyqu gigiyenasi

Sifatli va muntazam uyquni qo‘llab-quvvatlovchi odatlar.

Uyqusizlik

Uxlab qolish yoki uyquni davom ettirishdagi qiyinchilik.

Umurtqa

Umurtqa pog‘onasini tashkil qiluvchi suyak.

Umurtqa pog‘onasi

Gavdaga tayanch bo‘lib, orqa miyani himoyalovchi suyaklar tizimi.

Uzoq o‘tirish

Kam energiya sarfi bilan o‘tirgan holatda davomli qolish.

Umumiy chidamlilik

Ko‘p mushak guruhlari qatnashadigan ishni davomli bajara olish qobiliyati.

Uqalash

Yumshoq to‘qimalarga qo‘l yoki moslama orqali mexanik ta’sir qilish.

Uzluksiz mashq

Tanaffussiz ma’lum muddat bajariladigan jismoniy mashq.

Vazn

Kundalik sog‘liq o‘lchovlarida tananing kilogrammdagi massasi.

Vazn dinamikasi

Tana massasining vaqt davomida o‘zgarishi.

Vena

Qonni yurakka qaytaruvchi qon tomiri.

Ventilyatsiya

Havoning almashinuvi; nafas fiziologiyasida o‘pkaga kirib-chiqishi.

Vitamin

Organizm faoliyatiga oz miqdorda zarur bo‘lgan organik modda.

Vitamin A

Ko‘rish va hujayralar faoliyatida qatnashuvchi yog‘da eruvchi vitamin.

Vitamin C

Kollagen hosil bo‘lishida qatnashuvchi suvda eruvchi vitamin.

Vitamin D

Kalsiy almashinuvi va suyak salomatligida qatnashuvchi vitamin.

Vestibulyar tizim

Bosh harakati va muvozanatni sezishda qatnashuvchi tizim.

Velosiped mashqi

Velosiped yoki velotrenajyorda bajariladigan jismoniy faollik.

Xavfsizlik

Zarar yetish ehtimolini kamaytiruvchi holat va choralar.

Xavf omili

Kasallik yoki jarohat ehtimolini oshiruvchi xususiyat yoki ta’sir.

Xolesterin

Hujayra membranalari va ayrim gormonlar tarkibiga zarur lipid.

Xotira

Axborotni saqlash va qayta eslash qobiliyati.

Xulq-atvor

Insonning vaziyatlarga javoban namoyon qiladigan harakatlari.

Xavotir

Kutilayotgan noaniqlik yoki tahdid bilan bog‘liq bezovtalik.

Xirillash

Nafas yo‘llarida paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan noodatiy nafas tovushi.

Xona gigiyenasi

Xona tozaligi, havosi va yoritilishini salomatlikka mos saqlash.

Xronik charchoq

Uzoq davom etadigan charchoq holatini ifodalovchi tushuncha.

Xavfsiz mashg‘ulot

Yuklama, jihoz va sharoitlari ishtirokchi imkoniyatiga mos mashg‘ulot.

Yurak

Qonni tomirlar bo‘ylab haydaydigan mushakli a’zo.

Yurak urish tezligi

Yurakning bir daqiqadagi qisqarishlari soni.

Yurish

Navbatma-navbat oyoqqa tayangan holda oldinga siljish harakati.

Yugurish

Har bir siklda tayanchsiz uchish bosqichi mavjud bo‘lgan harakat.

Yuklama hajmi

Mashg‘ulotdagi ishning vaqt, masofa yoki takrorlar bilan ifodalangan miqdori.

Yuklama jadalligi

Mashqni bajarishdagi zo‘riqish darajasi.

Yog‘

Energiya, hujayra tuzilishi va modda almashinuvida qatnashuvchi oziq modda.

Yog‘siz tana massasi

Tana massasining yog‘ to‘qimasidan tashqari qismi.

Yassi oyoqlik

Oyoq panjasi gumbazining pasayishi bilan bog‘liq holat.

Zararli odat

Salomatlikka zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan takroriy xatti-harakat.

Zarba hajmi

Yurakning bir qisqarishda haydaydigan qon hajmi.

Zo‘riqish

Yuklama ta’sirida jismoniy yoki ruhiy kuch talabining ortishi.

Zichlik

Modda massasining hajmiga nisbati; suyak bahosida mineral zichlik qo‘llanadi.

Zaxira imkoniyat

Organizmning odatiy faoliyatdan ortiq talabga javob berish salohiyati.

Zaharli modda

Muayyan dozada organizmga zarar yetkazadigan modda.

Zaharlanish

Zararli modda ta’siridan organizm faoliyatining buzilishi.

Zoonoz

Hayvon va odam o‘rtasida yuqishi mumkin bo‘lgan infeksion kasallik.

Zardob

Qon ivigandan so‘ng ajraladigan suyuq qism.

Zanjirli mashq

Bir necha mashqni belgilangan ketma-ketlikda bajarish usuli.

O‘pka

Gaz almashinuvi amalga oshadigan juft nafas a’zosi.

O‘pka sig‘imi

O‘pkadagi havo hajmlarini ifodalovchi ko‘rsatkichlar guruhi.

O‘sish

Organizm yoki tana qismlari o‘lchamining ortishi.

O‘tirish holati

O‘tirganda gavda va oyoq-qo‘llarning joylashuvi.

O‘rtacha jadallik

Nafas tezlashsa ham suhbatlashish mumkin bo‘lgan faollik darajasi.

O‘zini kuzatish

O‘z holati va odatlarini muntazam qayd etish.

O‘zini baholash

O‘z bilim, holat yoki faoliyatiga mezon asosida baho berish.

G‘amxo‘rlik

O‘zining yoki boshqalarning ehtiyoj va salomatligiga e’tiborli munosabat.

G‘ayrat

Faoliyatni boshlash va davom ettirishga bo‘lgan ichki ishtiyoq.

G‘azab

Norozilik yoki tahdidga javoban yuzaga keladigan kuchli hissiyot.

G‘azabni boshqarish

G‘azab paytidagi hissiyot va harakatlarni xavfsiz tartibga solish ko‘nikmasi.

G‘ilof

A’zo yoki tuzilmani o‘rab turuvchi qavatni ifodalovchi anatomik tushuncha.

G‘ovak suyak

Ichida to‘rsimon tuzilmalar va bo‘shliqlar bo‘lgan suyak to‘qimasi.

G‘uddasimon o‘simta

Suyak yuzasidagi mushak yoki boylam birikishi mumkin bo‘lgan bo‘rtma.

G‘amginlik

Kayfiyat pasayishi va qayg‘u bilan ifodalanuvchi hissiy holat.

G‘amginlikni yengish

Qiyin hissiyotlarni tan olish, yordam izlash va kundalik odatlarni tiklash jarayoni.

G‘ayriixtiyoriy harakat

Ongli niyatsiz yuzaga keladigan tana harakati.

Shaxsiy gigiyena

Tana, kiyim va kundalik odatlarni toza saqlash choralari.

Shakar

Shirin ta’m beruvchi oddiy uglevodlar uchun umumiy nom.

Shamollatish

Xonadagi havoni tashqi havo bilan almashtirish.

Shikastlanish

To‘qima yoki a’zoning zarar ko‘rishi.

Shifokor ko‘rigi

Sog‘liq holatini tibbiy mutaxassis tomonidan baholash.

Shish

To‘qimalarda suyuqlik to‘planishi tufayli hajm ortishi.

Shovqin

Eshitishga yoki dam olishga xalaqit beruvchi tovushlar.

Shoshilinch yordam

Kechiktirib bo‘lmaydigan holatlarda ko‘rsatiladigan tibbiy yordam.

Shartli refleks

Tajriba va o‘rganish orqali shakllanadigan javob reaksiyasi.

Charchoq

Faoliyatdan keyin ish qobiliyatining vaqtincha pasayishi va toliqish hissi.

Chidamlilik

Yuklamani uzoqroq davom ettira olish qobiliyati.

Chiniqish

Muhit omillariga ehtiyotkor va bosqichli moslashish amaliyoti.

Cho‘zilish

Mushak va yumshoq to‘qimalar uzunligini oshirishga qaratilgan harakat.

Chanoq

Gavda bilan oyoqlarni bog‘lovchi suyaklar majmui.

Chaynash

Ovqatni og‘izda tishlar yordamida maydalash.

Chekish

Tamaki yoki boshqa modda tutunini nafasga olish odati.

Chekishni tashlash

Tamaki iste’molini to‘xtatish va undan voz kechishni davom ettirish jarayoni.

Chuqur nafas

Odatdagi tinch nafasga nisbatan ko‘proq havo olish harakati.

Chaqqonlik

O‘zgarayotgan vaziyatda harakatni tez va aniq moslashtirish qobiliyati.